Solucanlar İçin Yem Türleri – I

14 Nisan 2014
2.614 kez görüntülendi

Solucanlar İçin Yem Türleri – I

Solucanlar İçin Yem Türleri – I

Hayvancılık faaliyetleri sonucu ortaya çıkan gübrelerin solucanlar için değerli bir yem olması gerçeği bir yana, bu gübrelerin büyük ölçekli solucan gübresi üretim sistemi ile işlenmesi çevre açısından da önemli bir potansiyeli barındırmaktadır. Hayvancılık faaliyetlerinin bir yandan artmaya devam ederken, ortaya çıkan atıkların bertaraf edilmesi ve kaliteli bir gübre olarak muhafaza edilmesi de ayrıca önemini korumaya devam edecektir.

Hayvan gübrelerinden üretilen vermikompost bitkiler için mükemmel bir gelişim ortamı sağlamaktadır. Ayrıca yapılan akademik çalışmalar da göstermiştir ki, hayvan gübresinden üretilen vermikompost diğer kompost türleri ve farklı atıklardan üretilen vermikompost türlerine göre daha yüksek kalitedir.

Esasen solucanlar sadece çiftlik gübresiyle beslenebilirler. Çiftlik gübresi, yani hayvan dışkısı, mikroorganizmalar açısından oldukça zengindir ve ayrıca solucanların ihtiyaç duyduğu besinlerin çoğunu içermektedir.

Gerçekten de düşünüldüğünde hayvan gübresi belki de en iyi solucan yemidir. Zaten Eisenia fetida türü solucanın bir diğer adı da tam da bu nedenle “gübre solucanıdır.”

Ancak diğer taraftan, tüm gübreler eşit yapıda değildirler. Hayvan gübrelerinin tüm çeşitleri solucanlar için gıda olarak kullanılabilir iken, hayvanın türü ve atıklarının bu anlamda toplanma ve taşınma pratikleri, bu atıkların solucanlara vermek için hazır olup olmadığını belirler. Genel olarak, burada en önemli faktör solucanlara verilecek olan yemdeki amonyak ve inorganik tuz düzeyidir. Bu iki faktörden her ikisinin de yüksekliği solucana zarar verebilir ve onları hatta öldürebilir. Özellikle de solucanların böyle bir durumda kaçabilecekleri yeterli alan yoksa… solucanlar

Şimdi bu anlamda bazı hayvan gübrelerini solucan yemi olabilmeleri açısından değerlendirelim:

inek gübresiSığır (büyükbaş) Dışkısı: Bu gübre sıvı bulamacından ayrılmış bir gübredir.  Edwards ve Bohlen’e (1996) göre solucan beslemede en kolay ve rahat gübre türü budur. Bunun nedeni de bu gübrenin tesisten çıkartılırken yıkama yöntemiyle sıvısından ayrılması esnasında içerdiği üre ve tuzlardan çok büyük oranda arınmış olmasıdır. (Not: Türkiye ne ölçü kullanılıyor bilmiyorum ama, yurt dışında büyükbaş hayvan çiftliklerinde hayvan altlıkları otomatik sistemle çekme usulü temizleniyor ve bu temizleme esnasında su kullanılıyor. Bu su sayesinde hayvan dışkısı bir nevi yıkanmış oluyor.) Böylece elde edilen sığır gübresi solucanlar için kullanıldığında bir nevi at gübresinin özelliklerine benzemiş olur.

sığır gübresiEsasen bu atıklar genellikle iki farklı biçimdedir. Birincisi, “ağıl gübresi” olarak da bilinen temel olarak hayvan dışkısı, üre, saman ve bazı diğer karbonca zengin materyalle karışık olarak; diğeri ise yukarıda belirtmiş olduğumuz sulu bulamaç gübredir ve hayvanların altlıklarının suyla yıkanması neticesinde ortaya çıkan ve çekilerek bir yerde depolanan cıvık gübredir. Her iki durumda da elde edilen gübre solucanlar için iyi birer yem kaynağıdır, fakat bulamaç halinde olan sıvı gübre kesinlikle bazı avantajlara sahiptir.

Öncelikle yıkama (ya da daha doğrusu, seyreltme) işleminden dolayı bulamaç gübre, ki kullanılmadan önce katı ve sıvı birbirinden ayrılmalıdır, amonyak ve inorganik tuzları daha az içerme eğilimindedir ve çoğunlukla herhangi bir ön işleme tabi tutulmadan solucanlara yem olarak verilebilmektedir.

sığır gübresiBu bilgi ışığında, ayrıştırılmış sığır gübresi de dahil olmak üzere eğer herhangi bir gübre tipi kullanmayı düşünüyorsanız, sisteminiz küçük, orta veya büyük ölçekli olsun fark etmez, materyalinizi solucanlara yem olarak vermeden önce kısa süreli bir ön kompostlamadan (ortalama 1-2 hafta) geçirmeniz tavsiye edilir. Bu ön kompostlama işlemi net bir şekilde solucan gübresi kabınızda ısınma riskini ortadan kaldıracaktır, ki sistemde meydana gelebilecek bu tür bir ısınma ya solucanlarınızın ölümüne yada toplu olarak sistemin dışına göç etmelerine neden olacaktır. Eğer yüksek kalitede solucan gübresi satışını amaçlıyorsanız ön kompostlama süreci daha da önemli bir hale gelir, çünkü son ürün olarak elde edeceğini vermikompostta patojen ve yabani ot tohumu bulunma riskini çok büyük oranda azaltır. solucanlar

at gübresiAt Gübresi: Bu gübre de mükemmel bir vermikompost yem girdisidir. Bunun nedeni at dışkısının, atların altlarına serilen ve karbonca zengin bir materyal olan altlıkla (örneğin ve çoğunlukla saman) karışmasındandır. At gübresi katı bir gübredir. Sığırlarda olduğu gibi hayvan tarafından cıvık bir biçimde  atılmaz. Bu nedenle de suyla yıkama yapılmaz. Bundan ötürü içerdiği amonyak fazlasının seyrelmesi için at gübresinin yıllanmış olması ya da daha kısa yoldan kompostlanmış olması gerekir. Bu sayede ham at gübresi solucanlara verildiğinde yanma oluşması nedeniyle ısı yükselme riskinin de önüne geçilmiş olacaktır. solucanlar

At gübresi nispeten taze olduğunda solucanların çok sevdiği bir gübre olabilmektedir. Yem olarak at gübresinin kullanıldığı bir solucan gübresi kabında, taze at gübresinin yeni eklendiği bölgelerde solucanların sayısında yoğunlaşma ve toplanma görebilirsiniz.

Sığırların aksine atlar biraz verimsiz işleyen bir sindirim sistemine sahiptirler. Bundan dolayı bolca yem yedikleri bir günün sonunda bolca dışkı üretirler. Atların yedikleri besin maddeleri (çim, saman vb.) iyice sindirilemediği için, gübrelerinin kompostlanması ve bu esnada yüksek ısı üretmesi riski vardır.  Bu nedenle, at gübresi oldukça hacimli olma eğilimindedir (örneğin büyük partikül boyutlu). Ayrıca büyük oranda yabani ot tohumları içerir ve bu nedenle solucan gübresi kabına eklenmeden önce mutlaka ön kompostlamadan geçirilmesi gerekmektedir.

domuz dışkısı

Domuz Dışkısı: Sığır dışkısına benzer bir şekilde domuz dışkısının da sıvısından ayrıştırılması gerekmektedir.  Bu malzemenin, büyüyen solucanlar için en verimli atıklardan biri olduğu düşünülmektedir. Bu anlamda ABD-Ohio Eyalet Üniversitesinde yapılmış olan birçok çalışma domuz dışkısından üretilen vermikompostun en kaliteli gübre olduğunu ortaya koymuştur.

Sığır gübresinde olduğu gibi (özellikle de süt sığırı), domuz gübresi de genel olarak bulamaç kıvamında toplanır ve depolanır. Sıvı ve katı birbirinden ayrıldıktan sonra katı kısmı çok iyi bir solucan yemi olur. Edwards ve Bohlen’e göre (1996) katı domuz dışkısı muhtemelen solucan yetiştirmede en verimli atıktır. Uzmanlar bu materyalin de amonyak ve inorganik tuz içerme eğiliminden bahsederler ve bir ön kompostlama sürecini domuz gübresi için de tavsiye ederler. solucanlar

Domuz GübresiDomuz gübresi aynı zamanda yüksek oranda bakır (ve diğer metaller) içerebilmektedir. Bu nedenle eğer domuz gübresi kullanarak vermikompost üretip pazarlamayı düşünüyorsanız, pazara sunmadan önce solucan gübresini analiz ettirmenizde fayda olacaktır.

Domuz gübresi sadece solucanların büyümesi için “en verimli” gübre değildir, aynı zamanda domuz gübresinden elde edilen vermikompostun diğer hayvan gübrelerinden elde edilen vermikompost türlerine göre bitki büyümesini daha fazla teşvik ettiği yapılan çalışmalarala raporlanmıştır (Atiyeh ve ark. 1999) solucanlar

Tavuk gübresi

Kümes Atıkları (Kanatlı Hayvan Gübresi): Kanatlı hayvan dışkıları genel olarak hem amonyak hem de inorganik tuzları oldukça fazla oranda içermektedir. Bu nedenle de diğer gübrelere göre daha az rağbet görürler. Fakat yeterli bir yıkama ve/veya yıllanma ya da kompostlama ile bu gübreler de solucanlar için yem olarak kullanılabilir ve sonuç zengin bir gübre eldesi ile sonuçlanacaktır. solucanlar

C:N oranını dengeleyebilmek için bu atıklar turba yosunu, parçalanmış kağıt veya diğer bazı ‘yataklama’ malzemeleri ile karıştırılmalıdır. Diğer hayvan gübreleriyle karşılaştırıldığıında kanatlı gübreleri oldukça kurudurlar.  Bu nedenle de büyük olasılıkla genel olarak su eklemek gerekir (tabii ki ‘yıkama’ yolu da kullanılabilir.) solucanlar

tavşan gübresi

Tavşan Gübresi: Bu gübre içerdiği yüksek tuz ve amonyak seviyesi ile kanatlı hayvan gübresine benzemekle beraber, doğru bir biçimde kullanılacak olursa mükemmel bir solucan yemi olarak kullanılabilirler. Bu anlamda yurt dışında zaman içinde bir çok tavşan yetiştiricisinin solucan gübresi yetiştiricisine terfi ettiği gözlemlenmiştir. Tavşan yetiştiriciliği Türkiye’de yaygın olmamakla beraber bazı yörelerde tüyleri için yetiştirilmektedir. solucanlar

koyun gübresi

Koyun / Keçi / Lama Gübresi: Bunlar da oldukça zengin gübrelerdir. Ancak bu gübre türü de bir miktar ön kompostlamaya tabi tutulursa veya yıkanırsa solucanlar için iyi bir yem kaynağı olacaktır. Koyun ve keçi gübresi Türkiye’de yaygın olarak bulunabilen bir gübredir ancak çoğunlukla ve ne yazık ki, tezek yapımında kullanılmaktadır. Bu kadar değerli bir organik madde kaynağının ilkel zamanlardan kalan bir yönteme kurban gitmesi çok üzücüdür. solucanlar

İnsan ve/veya Evcil Hayvan Dışkısı: Bu materyaller çok dikkatli bir biçimde kullanılmalıdır. Sadece bu tür atıkları işleyen sistemler kullanılmalıdır. Bu şu demektir, bu atıkları işleyeceğiniz sistemden satış amaçlı olarak hem solucan hem de gübre elde edilmemelidir. Ayrıca bu atıkların işlenmesi için karbon oranı yüksek materyalle karıştırılması gerekmektedir. Bu atık türü üzerinde çok az çalışma yapılmıştır. Çünkü içerdiği zararlı mikro-bakteriler nedeniyle işlenmesi ve kullanılması risk içermektedir. solucanlar

Özetle şunu söylemek mümkündür:

Eğer hayvanın yediği yemler esas olarak bir vejetaryen diyeti ise çıkardığı gübre solucan dostu bir yem olacaktır. Fakat buna rağmen yine de çoğu durumlarda bir ön kompostlama şart olabilir. Bu nedenle hangi tür gübreyi yem amaçlı olarak kullanacak olursanız olun, mutlaka bir ön kompostlamadan geçirin. Bunun bir kaç faydası olacaktır. Ham maddenin içerdiği fazla amonyak ve inorganik tuz oranları seyrelecektir. Ayrıca içerdiği zararlı bakterileri bertaraf etmiş olacaksınız. Bir diğer faydası da solucanların sağlıklı bir yem tüketmesini sağlamış olacaksanız. Sağlıklı solucan sağlıklı işleyen bir sistem demektir. solucanlar

Hayvan gübresinin yem olarak kullanımı konusunda daha detay bilgi için: Solucanlar İçin Yem Türleri – II

Bol ve bereketli üretimler.

Bu Konuyu Sosyal Medyada Paylaş

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz


*

Yukarı Çık Yandex.Metrica